Doopsgezinde Gemeente Haren

Zondag 29 augustus 2010

Voorganger: ds. K. van der Werf

 

Anne Frankboom - Levensboom

 

Lezingen

Genesis 2: 8-17

God, de HEER, legde in het oosten, in Eden, een tuin aan en daarin plaatste hij de mens die hij had gemaakt. Hij liet uit de aarde allerlei bomen opschieten die er aanlokkelijk uitzagen, met heerlijke vruchten. In het midden van de tuin stonden de levensboom en de boom van de kennis van goed en kwaad.

Er ontspringt in Eden een rivier die de tuin bevloeit. Verderop vertakt ze zich in vier grote stromen. Een daarvan is de Pison; die stroomt om heel Chawila heen, het land waar goud gevonden wordt. De tweede rivier heet Gichon; die stroomt om heel Nubië heen.  De derde rivier heet Tigris; die loopt ten oosten van Assyrië. De vierde ten slotte is de Eufraat.

God, de HEER, bracht de mens dus in de tuin van Eden, om die te bewerken en erover te waken. Hij hield hem het volgende voor: “Van alle bomen in de tuin mag je eten, maar niet van de boom van de kennis van goed en kwaad; wanneer je daarvan eet, zul je onherroepelijk sterven.”

 

Marcus 8: 22-26

Ze kwamen in Betsaïda. Er werd een blinde bij Jezus gebracht, en men smeekte hem om de man aan te raken. Hij pakte de blinde bij de hand en bracht hem buiten het dorp. Hij deed wat speeksel op zijn ogen, legde er zijn handen op en vroeg: ‘Ziet u iets?’ Hij begon weer te zien en zei: ‘Ik zie mensen, het zijn net bomen, maar ze lopen rond.’ Daarna legde hij weer zijn handen op de ogen van de blinde. Deze sperde zijn ogen open en genas. En hij zag voortaan alles scherp.

 

 

Preek

Afgelopen maandag is de Anne Frankboom omgewaaid. De kastanje op de binnenplaats van het Achterhuis aan de Prinsengracht in Amsterdam werd op 14 november 2006 op slag de beroemdste boom van de hele wereld toen er plannen waren gemaakt door de gemeente om de boom te kappen, omdat de boom was aangetast door schimmels. Van de boom was 42% verrot en de kans dat de boom ongelukken zou veroorzaken was zeer groot.

Het kapverbond riep veel verzet op. Het was immers niet ‘zomaar’ een boom; nee! Het was de boom van Anne Frank. Drie keer schrijft ze in haar dagboek over de boom. En aangezien de bezwaarmakers een plan hadden gemaakt om de boom te behouden sprak de rechter uit dat er geen kapvergunning mocht worden uitgegeven.

Om de boom zou een ijzeren geraamte worden gemaakt zodat de boom nog jaren mee zou kunnen.

 

Afgelopen maandag kwam daar dus een einde aan. De sterke wind zorgde ervoor dat de boom het loodje legde, ondanks het feit dat er een ijzeren geraamte om de boom was gemaakt.

Maar blijkbaar is alles tegenwoordig handel. Want de boom was nog maar pas omgewaaid of er kwamen al mensen die stukken van de boom meenamen met de bedoeling er flink aan te verdienen. Want dezelfde middag nog stonden er op Marktplaats advertenties dat je een tak of een stuk hout van de ‘enige echte’ Anne Frankboom kon kopen. Uiteraard tegen een flink geldbedrag. Per slot van rekening gaat het om de ‘enige echte Anne Frankboom’.

Het is net zoiets als je als toerist in Berlijn nog stukken steen van de Berlijnse Muur kunt kopen.

Nu is het op zich helemaal niet erg dat die takken van de boom verkocht worden als de Anne Frank Stichting dat initiatief zou nemen en de gelden zou innen. Maar daar had men waarschijnlijk nog helemaal er niet aan gedacht dat die takken van de boom geld zouden kunnen opbrengen. Daar kwam men maandagavond pas achter toen de eerste slimmeriken, die wat takken hadden kunnen bemachtigen, deze op het internet aanboden. Waarna meteen de plek hermetisch werd afgezet om andere mensen te beletten nog stukken van de boom mee te nemen.

 

De nieuwe Anne Frankboom staat al klaar in Glimmen. Kwekerij De Bonte Hoek kweekte op verzoek van de Anne Frank Stichting enkele jaren geleden vijf zaailingen van de boom op. Vier bomen staan in de volle grond staan en één boom in een pot. Die in de pot kan dus zo naar Amsterdam.

Maar ook de vele zaailingen van de Anne Frankboom hebben een grote waarde.

Tien stekjes van de boom gingen vorig op 17 april naar het Anne Frank Center USA dat ze in de Verenigde Staten wil planten als symbool van groei van tolerantie. En ook dit jaar gingen verschillende zaailingen de wereld over waarbij er plannen zijn om er één te planten op Ground Zero. Ook zo'n 150 Anne Frankscholen hebben zaailingen gekregen van de originele Anne Frankboom.

 

Zo op het eerste gezicht denk je van: “Och, er zijn kastanjes genoeg in de wereld, plant maar weer een nieuw boompje en klaar is kees”. Maar dát is nu juist, waarom het allemaal gaat en waarom er niet zomaar even een andere kastanje als vervanging kan worden geplant.! Er zijn inderdaad genoeg andere kastanjebomen en boompjes in de wereld. Maar er is, of beter gezegd: er was, maar één Anne Frankboom. En al die andere bomen stammen daar niet van af. En de zaailingen dus wél. Zij zijn ontstaan uit de vrucht die de boom gegeven heeft. Want, zoals het spreekwoord zegt: “Aan de vrucht herkent men de boom”.

 

Het is niet voor niets dat Joodse organisaties hier zo'n groot belang aan hechten. Natuurlijk is het de boom, die Anne zelf heeft gezien en beschrijft. En daardoor heeft de boom een grote emotionele waarde. Maar datzelfde geldt voor de rode beuk voor de boerderij van je ouderlijk huis, die ook moest worden gekapt, omdat de honingzwam de boom had aangetast en er het gevaar dreigde dat hij om kon vallen. Wim Sonneveld zong het al: “Langs het tuinpad van mijn vader zag ik de hoge bomen staan. Ik was een kind en wist niet beter dan dat niet nooit voorbij zou gaan”. Maar waar voor de één een boom emotionele waarde heeft, ziet een ander een boom slecht als een sta in de weg.

Maar het gaat hier niet alleen om de emotionele waarde, dat er een échte zaailing wordt herplant, alleen vanwege het feit omdat het de Anne Frankboom is...nee...er zit een veel diepere betekenis achter waarom het een échte zaailing moet zijn.

 

En die diepere betekenis vind je terug, zoals op de eerste bladzijden van de bijbel over de boom gesproken wordt. Want het gaat in het scheppingsverhaal niet zomaar over een gewone boom...nee het gaat om de zogenaamde ‘levensboom’. (De lezing uit Genesis 2.)

De levensboom is een boom die niemand ooit gezien heeft, ergens op een plek groeit waar geen mens kan komen, maar die er wel voor staat dat de mensheid het leven heeft. En de boom die in de bijbel beschreven wordt, staat precies in het midden van alles en heeft vier wortels die verbonden zijn met vier wateren. Vier belangrijke wateren die de mensen destijds kenden, waarvan twee nog altijd belangrijk zijn omdat water het mensen leven geeft, de Eufraat en de Tigris.

De vier wortels, de vier rivieren, staan symbolisch voor de vier hoeken van de aarde. En de schrijver wil met dit beeld van die vier rivieren aangeven dat deze levensboom het centrum is, waardoor de wereld het leven heeft.

Wan het is niet ‘zomaar’ een boom. Het is de levensboom van God.

De boom die daar is neergezet, is daar neergezet door God zeg maar. En de schrijver heeft dat zo gecomponeerd dat God zich manifesteert in deze levensboom. In deze levensboom weerspiegelt zich God. Hij had hem er per slot van rekening ook neergezet. En het bijzondere van het de tekst is dat alle bomen die in de hof staan, vruchtbomen zijn.

 

En dan denk je bij het horen van de naam ‘vruchtbomen’ meteen aan appels, sterappeltjes, Groningerkroon, peren, pruimen en al het fruit wat nu zo’n beetje rijp aan de bomen hangt. En je hebt bij de beschrijving van de vruchtbomen in de hof van Eden een beetje het beeld van de hoogstamboomgaard bij Verhildersum in Leens. Maar dát beeld moet je dus NIET hebben.

Waar het de schrijver omgaat is, dat de mens mag en moet eten van die levensboom. Want dat geeft de mens verbinding met zijn bron, met zijn schepper. Daarom geeft die levensboom ook vruchten. Want die vruchten stammen af van het origineel. Door al die vruchten te mogen eten in die hof, inclusief die van die levensboom, blijft de mens in verbinding met de kracht die hem geschapen heeft. Als beeld van God zelf notabene.

 

En de reden dat de mens niet mag eten van de boom van goed en kwaad die is, dat de mens dan de boel kan omdraaien en dat hij niet meer weet welke vrucht nu de vrucht van de levensboom is. Als de mens eet van de boom van kennis van goed en kwaad kent de mens ook het kwaad en dreigt het gevaar dat God beeld van de mens wordt.

Maar het gebeurt toch. De mens eet toch van de boom van kennis van goed en kwaad. Maar gelukkig heeft de mens ook weet van die levensboom. Dat die ook vruchten geeft. En dat die levensboom er symbolisch nog steeds is, in het centrum van alles. Met zijn vruchten. Want alle bomen in die hof gaven vrucht zodat er zich zaailingen konden vormen. Ook van die levensboom opdat er échte zaailingen kunnen ontstaan!

Het verhaal van de levensboom wil niks anders zeggen dan dat de gelovige mens zich moet realiseren waaruit hij het leven heeft. En dat jezelf eigenlijk een zaailing van deze boom moet zijn.

 

En dé zaailing bij uitstek van deze levensboom is de Messias van God. Hij is de letterlijke vrucht van de levensboom. En hij is het ook die de mensen dat duidelijk maakt! Want zoals de levensboom bevochtigd wordt door vier stromen, zo wordt ook iemand bevochtigd die niet ziet dat de gelovige mens zijn oorsprong dient de hebben in deze levensboom. (De lezing uit Marcus 8.)

Jezus, als echte zaailing van de levensboom, bevochtigt eerst de blinde man en vraagt hem dan of hij al iets ziet. En dan is het antwoord: Ja, ik zie de mensen als bomen wandelen. En dan moet je niet denken, och die man heeft nog wat spuug in zijn ogen en daardoor denkt hij dat de mensen bomen zijn, die hij daar ziet wandelen.

Nee...het gaat er in dit zinnetje om, dat de man al door heeft dat de mens verbonden is met die levensboom, alleen weet hij nog niet helemaal hoe en wat. Want dat gebeurt bij de tweede keer. En dan heeft de man in de gaten dat de mens voor de zingeving van zijn leven een zaailing moet zijn van de levensboom. De levensboom zoals Jezus die is voor de mens!

Het verhaal wil niet vertellen dat die man blind is, het verhaal wil vertellen dat die man niet goed meer weet waar hij zijn leven op moet oriënteren.

De levensboom uit het scheppingsverhaal is bij hem uit het zicht verdwenen.

Maar zoals de levensboom bevochtigd wordt door God met de vier stromen zo wordt ook deze man bevochtigd door God, via de Messias en geeft het hem zingeving voor zijn leven, want hij ziet dat de mensen als levensbomen moeten wandelen om het goede van God in deze wereld zichtbaar te maken.

 

Geloven in God is meer dan alleen maar voor jezelf vaststellen dat er wel iets zal zijn buiten onze werkelijkheid. Geloven in God, is niet alleen geloven in iets wat buiten ons ligt, maar het is ook een way of life. Het is ook beseffen dat je een zaailing bent van die levensboom. En dat je de keuzes die je maakt in je leven mede laat bepalen door je geloof.

 

Zonder twijfel wordt de Anne Frankboom weer herplant met een echte zaailing.

Om zo de oorsprong van de boom niet te vergeten. En dat geldt evenzeer voor de gelovige mens. Dat de mens de levensboom niet kwijt raakt, omdat er geen zaailingen meer zijn, maar dat mens zelf steeds weer voor zaailingen van die levensboom zorgt, zodat die de levensboom altijd een baken voor de mens is.

 

 

Méér recente preken      (Sluit de pagina om terug te keren)